Titov "Galeb" može ispričati svoju priču

Istorija je kod nas vazda kontroverzna: zato i oko jahte jugoslovenskog dugovremenog vladara postoje oprečne emocije. Karijera “Galeba” je u svakom slučaju neuobičajna - posve nezavisno od toga, šta se o Titu misli.


Ono što je nekad trebalo biti jedna od najvećih znamenitosti hrvatskog grada Rijeke je trenutno neplovni čun. Na jednom napuštenom doku luke, izmedju polupropalih magacina i izraubovanih kranova je ukotvljen nekadašnji reprezetativni brod jugoslovenskog dugovremenog vladara Josipa Broza Tita. Zidove je razjela rđa, podpalublje je ispražnjeno, a ulaz iz bezbjednosnih razloga zabranjen. Da najbolji dani “Galeba” počivaju u prošlosti je jasno vidivo. A da je ovaj brod nekad bio svedokom istorije Jugoslavije - to se plutajućem brodu od rđe ne vidi.



Pokazni projekat za Glavni grad kulture

Ali to treba da se promijeni. Početkom oktobra je gradski parlament Rijeke, posle duge debate, odobrio kredit od 44 miliona kuna (6,5 mil. švajcarskih franaka) kojim bi se brod pretvorio u muzej. Industrijski grad na sjeveru Jadrana, koji je za poslednjih sto godina bio teritorija šest različitih država a do II Svetskog Rata bio poznat po svom italijanskom imenu Fiume, je sledeće godine evropski glavni grad kulture.

U tu svrhu je planirano preuređenje stare fabrike šećera iz 18.veka u veliku izložbenu halu kao i renoviranje “Galeba”. EU je isprsila pare, ali samo pod uslovom da Hrvatska preuze dio finansiranja. Preuredjenje fabrike šećera nikome nije bilo sporno, ali Titov “Galeb” mnogima jeste. Jer, istorija je u Hrvatskoj uvek bila i ostala kontroverzna.


“Galeb” je, sa svojih 117 metara dužine, bio 1938 izgradjen u Djenovi, kao brod-hladnjača za transport južnog voća iz italijanskih kolonija u Africi za domovinu. Zvao se “RAMB III”. Kako je uskoro počeo rat, on nikad nije bio korišten u svojoj prvobitnoj nameni nego je pretvoren u pomoćnu krstaricu. I tako dva puta završio na dnu mora: 1941 u libijskoj luci Bengazi, kada ga je potopila jedna britanska podmornica. Italijani ga izvadili da bi dve godine kasnije dok je plovio pod njemačkom zastavom, pri američkom bombardovanju Rijeke opet bio potopljen. A pod njemačkom je zastavom bio jer su ga Nemci, posle kapitulacije Italije 1943 bili zaplijenili, preuredili ga u brod za polaganje mina i preimenovali u “Kiebitz”.

Posle rata je olupina po drugi put izvadjena i opet restaurirana da bi postala školski brod novoosnovane SFR Jugoslavije. Pedesetih godina je brod po poslednji put prefunkcionisan i od tada je služio Titovoj vladi kao državna jahta pod imenom “Galeb”.


Tito, kao figura provokacija

Većina protivnika muzejskog korišćenja “Galeba” potiče iz nacionalno-konzervativnog političkog milja i glavni im je argument pitanje troškova. Koji definitino prelaze cifru od 10 miliona eura. Za koje bi se moglo puno toga uraditi u gradu, u kojem je školska i zdravstvena infrastruktura zapostavljena. Političari lijeve orijenatacije u tome vide samo izgovor. Tea Micic-Baduirina, iz lijevoliberalne regionalne Alijanske Primorje-Gorski Kotar, kaže da “Desnim partijama smeta prosto Tito, a on je bio antifašista. Mi smo svi živjeli u Jugoslaviji. Desni dio našeg društva ne želi da čuje za taj period naše istorije.”


Antagonizam iz vremena II Svetskog Rata, izmedju pripadnika NDH, vazalne države sila Osovine, i Titovih komunističkih partizana do danas pečati hrvatsko društvo. Posebno što se tiče tumačenja sopstvene istorije. Obje strane imaju posve pravo u argumentima koje iznose jedna protiv druge. Ljevica drži oči čvrsto zatvorene pred masakrima koje su počinili komunistički partizani, poput onog na Blajburgu, i stalno prenebegava činjenicu da je socijalistička Jugoslavija bila diktatura odgovarajućim političkim kazamatima. Nacionalno-konzervativni, sa svoje strane, se nikad nisu posve ogradili od fašističkog ustaškog režima i definišu ga kao predhodnicu današnje nezavisne Hrvatske.

Pri čemu je narativ desnice prisutniji. Jer nacionalistički tabor, koji je od nezavisnosti 1991 sa samo dve pauze permanentno na vlasti, dominira političkim diskursom u Hrvatskoj. “U ovoj zemlji nije moguće da kažete išta pozitivno o dobu izmedju 1945 i 1991. Zato se i ne želi imati muzej “Galeb”, nikako”, objašnjava zagrebački istoričar Tvrtko Jakovina. “Ali šta god ko mislio o Titu: taj brod je jedinstveni spomenik.”

Titovo prvo putovanje “Galebom”, kao državnom jahtom, je bilo 1953. Posle raskida sa Stalinom on je odputovao u London, kod Čerčila. To je bila prva poseta jednog komunističkog šefa države Velikoj Britaniji. I utemeljenje jugoslovenskog "posebnog stila" u okviru socijalističkog tabora. Godinu dana kasnije slijedi plovidba ka Indiji i Burmi, što će 1961 dovesti do osnivanja Pokreta Nesvrstanih u Beogradu. Profesor Jakovina smatra da “to nisu bile loše stvari: tada smo imali globalne ambicije. Dok nam je danas jedina da budemo bolji od Srbije.”



Propast industrije

Da je u Rijeci ova svadja mogla uzeti toliko maha najvjerovatnije ima dodira i sa specijalnom ulogom koju ovaj lučki grad ima u hrvatskom političkom krajoliku. Rijekom već decenijama vladaju crveni, što je razlog za frustraciju na državnom nivou dominirajuće političke sile, nacionalno-konzervativnog HDZ. Odgovarajuće tome u gradskom parlamentu se vode žestoke ideološki-frontovske rasprave.


“Mislim da kod nas sa više blagonaklonosti gledaju na jugoslovensku prošlost nego u ostalom delu Hrvatske”, objašnjava Nataša Babić, koja je kao kuratorka odgovorna za restauraciju “Galeba” iz neposredne blizine doživela koju nervozu izaziva izložba o Titu i njegovom brodu. “Propast industrije posle 1989 je vrlo obilježio ovaj grad”. Luka je vrlo propatila zbog nestanka velikog dijela porudžbina i poslova pa stoga dramatično puno slabije posluje nego u osamdesetim godinama prošlog vijeka. Od nekada ponosite brodogradnje, koja je ušla u svjetsku istoriju izradom prvog torpeda, je preživjelo samo jedno omanje brodogradilište.

I “Galebu” od devedestih ide loše. Pri izbijanju rata je brod, zajedno sa tadašnjom jugoslovenskom flotom, bio prekomandovan u Crnu Goru. Pa je poslije sloma Jugoslavije prešao u vlasništvo vlade u Podgorici. Koja ga je 2000 prodala grčkom brodovlasniku Ioannisu Papanikolaou, koji ga je vratio u Rijeku na generalni remont. Gdje zbog problema sa finansijama nisu mogli da to završe, pa je brod kupio grad Rijeka 2010. A već koju godinu ranije je “Galeb” proglašen za nacionalnu kulturnu baštinu.

Sada će i široka javnost napokon moći da se popne na njega. Službeni projektni plan predvidja otvaranje broda-muzeja do februara 2021, što znači do kraja godine u kojoj je Rijeka Glavni grad evropske kulture. U Gradskom su muzeju skeptični da će obećani termin moći biti ispoštovan. “Najbitnije je da su sredstva za muzejski projekat ipak odobrena”, kaže političarka Mićić-Badurina. “Napokon ćemo nešto učiniti sa nasledjem našeg grada”.

 

VEZANO: Lešinari plešu, a Titov Galeb trune na mrtvom vezu


Autor: Volker Pabst za Neue Zuercher Zeitung (NZZ)
Prevod: Mirko Vuletić

PODIJELI

O NAMA

Primorske novine su se prvi put pojavile davnog 13. jula 1972 godine. Uz povremena neizlaženja, konačno su se ugasile 2003 godine, kada je donesen Zakon o medijima kojim je predviđeno da se ne smiju iz opštinskog ili državnog bužeta finansirati štampani mediji (samo štampani, ne i radio i televizijski). Nažalost, uzročno-posljedično, sve male lokalne novine, koje se nisu mogli privatizovati, su nepovratno ugašene. Na tačno 41u godinu od osnivanja se stvorila potreba da se oživi staro ime, i napravi lokalni informativni portal kako za izvor dnevnih informacija, tako i kao internet niša za pitanja biznis preduzetništva redovno obrađujući pravna, turistička i preduzetnička pitanja. Svi saradnici su mali preduzetnici, politički neaktivni.

Mi smo mala sredina koja treba što efikasnije da djeluje zajednički u sve zahtjevnijim uslovima modernog turizma.

Najnovije vijesti

Email obaveštenja

Prijavite se na naša email obaveštenja